14|4|1904 - 9|7|1974
Een leven lang theater Theaterencyclopedie Sonia Gaskell

Biografie

Sonia Gaskell.
Sonia Gaskell. Fotograaf onbekend, ca. 1938. Privécollectie.
Als kind van joods-Russische ouders, geboren in Litouwen, leert Sonia Gaskell al vroeg dat je moet vechten voor je bestaan. Haar jeugd in een welgesteld, intellectueel milieu met vier zusjes is gelukkig, maar het anti-semitisme is buiten de voordeur overal voelbaar. De Russische Revolutie van 1917 brengt niet de gehoopte verandering, in tegendeel, intellectuelen, en dan ook nog joods, zijn doelwit van discriminatie en geweld. Na de Oktoberrevolutie werd Sonia fervent socialiste en zioniste. Met een groep zielsverwanten onderneemt ze een risicovolle vluchtpoging naar Palestina, waar ze twee jaar in een kibboets werkt en haar eerste man, Abraham Solomon Goldenson, leert kennen. Het bestaan in de kibboets is hard en lichamelijk zwaar: ze werkten vooral aan het droogleggen van door malaria geteisterde moerassen.

Wanneer haar man besluit zijn wiskundestudie in Parijs voort te zetten, gaat Sonia maar al te graag met hem mee. Daar wordt ze gegrepen door de dans. Om geld te verdienen treedt ze op in nachtclubs en cabarets, daarnaast neemt ze balletlessen bij grootheden als Ljoebov Egorova, een voormalig danseres van het Marijinski Ballet, en Léo Staats, balletmeester bij de Parijse Opéra. Ze werd opgenomen in de kring van kunstenaars en choreografen rondom het Ballet Russes. Ze werkt hard, keihard, scheidt van haar man, eist misschien te veel van zichzelf, wordt ziek en realiseert zich tijdens het jaar dat ze in een sanatorium verblijft dat haar kracht niet ligt in het zelf dansen, maar in het opleiden van dansers.

Na haar herstel begint ze een balletstudio aan de Champs-Elysées. Ze bouwt voorzichtig een naam op en vindt veel voldoening in haar werk. Wanneer ze verliefd wordt op de Hollander Philipp Heinrich Bauchhenss, besluit ze uiteindelijk, met lichte tegenzin, Parijs in te ruilen voor Amsterdam. Ze begint er haar eigen dansstudio, doorstaat de Tweede Wereldoorlog en verwerft steeds meer faam.

Gaskell geeft les in de Zomerdijkstraat 26.
Gaskell geeft les in de Zomerdijkstraat 26. Foto Particam/MAI, ca. 1950. Collectie Theater Instituut Nederland.
Gaskell gaf in Nederland les in dezelfde traditionele Frans-Russische stijl als die waarin ze zelf geschoold was als ballerina, alles volgens haar eigen motto: Creativiteit in een mens te ontwikkelen, dat is het grootste doel, dat wij ons kunnen stellen. Haar werkwijze is hard, haar manier van leiding geven autoritair. Van haar leerlingen eist ze een zelfde totale overgave aan de dans, zoals zij die zelf kent. Vechtlust staat hoog in haar vaandel en haar expressiviteit en sterke karakter roepen tegengestelde reacties op.

Voor de betekenis van de danskunst in Nederland is zij onmisbaar geweest. Het begon met de opening van een eigen balletschool aan de Zomerdijkstraat in Amsterdam, gevolgd door de oprichting van verscheidene balletgezelschappen. Ze was de stuwende kracht achter vele vernieuwingen, die soms ontstonden als tegenreactie op haar eigen ideeën en gedrag. In 1954 werd zij artistiek leider van het eerste gesubsidieerde nationale balletgezelschap, het Nederlands Ballet, dat in 1961 opging in Het Nationale Ballet. Zij wist dit gezelschap, samen met dansers als Olga de Haas en choreografen als Rudi van Dantzig, een internationale naam te bezorgen. Toen ze in 1969 afscheid nam als artistiek leider van Het Nationale Ballet, behoorde het gezelschap tot de internationale top.

Hieronder vindt u Sonia Gaskell's levensloop en haar verdiensten voor de danskunst in Nederland in meer detail beschreven.

  • Jeugd
    Als kind wilde Sonia schrijfster worden. Behalve de verplichte balletlessen die ieder meisje in haar milieu kreeg, wees weinig in de richting van een carrière in de dans.  
  • Palestina
    Gevoed door het anti-semitisme in Rusland onderneemt Sonia met een groep gelijkgestemden een risicovolle vlucht naar Palestina, waar ze twee jaar zwaar lichamelijk werk verricht in een kibboets.  
  • Parijs
    In de kibboets in Palestina mist Sonia de kunst en cultuur van het stadsleven. Met haar man reist ze naar Parijs waar ze onder andere deel uitmaakt van het dansduo 'Ariane et Arielle', en optreedt in cabarets en revues.   
  • Amsterdam
    Met lichte tegenzin verlaat ze Sonia Parijs om zich in 1939 met haar tweede echtgenoot in Amsterdam te vestigen. Al snel begint ze haar eigen balletstudio, en na de oorlog haar eerste eigen balletgroep.  
  • Den Haag
    In Den Haag wordt Sonia Gaskell in 1954 artistiek leider van het eerste gesubsidieerde nationale dansgezelschap in Nederland: het Nederlands Ballet.  
  • Afscheid
    In 1961 ontstaat vanuit het Nederlands Ballet het Nationale Ballet, met Gaskell als artistiek leider. Wanneer zij acht jaar later met pensioen gaat, verhuist zij gedesillusioneerd naar Parijs, waar ook haar zus woont en zij in 1974 zal sterven.  
 
Fotograaf onbekend, 1965. Privécollectie.
Fotograaf onbekend, 1965. Privécollectie.
 
Alleen in Sonia Gaskell
1930
1940
1950
1960
1970
1980
1990
2000
2010
2020