14|4|1904 - 9|7|1974
Een leven lang theater Theaterencyclopedie Sonia Gaskell

Sonia Gaskell

Sonia Gaskell. Foto Alban, 1931. Privécollectie.
Sonia Gaskell. Foto Alban, 1931. Privécollectie.
In 1939, het jaar dat Sonia Gaskell in Amsterdam aankwam, was Nederland een land zonder ballettraditie. Goede opleidingen voor dansers en gesubsidieerde balletgezelschappen waren er niet en voor dansers was er geen enkel beroepsperspectief. Sonia Gaskell bracht daar met tomeloze inzet verandering in.

Ze slaagde er in dansers op te leiden die zowel het klassiek romantische als het moderne repertoire aankonden. Ook bood ze ruimte aan jonge choreografen. Ze opende een balletschool, richtte verscheidene balletgezelschappen op en was de stuwende kracht achter vele vernieuwingen. In 1954 werd zij artistiek leider van het eerste gesubsidieerde nationale balletgezelschap, het Nederlands Ballet, dat in 1961 opging in Het Nationale Ballet.

Zij wist dit gezelschap, samen met dansers als Olga de Haas en choreografen als Rudi van Dantzig, een internationale naam te bezorgen.Toen zij in 1969 afscheid nam als artistiek leider van Het Nationale Ballet, behoorde het gezelschap tot de internationale top.

Sonia Gaskell door André Derain.
La Danseuse Sonia, door André Derain. Musée de l'Orangerie, Collection Jean Walter et Paul Guillaume, Parijs
Sonia Gaskell was een expressieve vrouw met een sterk karakter en had behalve vrienden en volgelingen ook veel vijanden en tegenstanders. Desalniettemin waren vriend én vijand het er over eens dat Gaskell zich heeft ontwikkeld tot de stuwende kracht achter de emancipatie van de dans in Nederland. Haar onuitputtelijke energie en vechtlust werd gewaardeerd en werkte vaak aanstekelijk.

Zonder haar zou de danswereld in Nederland er anders uit hebben gezien. Ze had een zwaar leven met vele omzwervingen en heeft alles van de grond af opgebouwd. Dat maakte haar tot een markante vrouw die hoge eisen stelde aan zichzelf en aan anderen, regelmatig met hoopoplopende ruzies als gevolg. In de jaren vijftig werd ze zelfs middelpunt van de zogenaamde 'balletoorlog'. Voor de dans ontzegde ze zich veel, soms alles.

Ze was een opvallende verschijning en ging altijd goed gekleed. Door haar dansers werd ze nooit met haar voornaam aangesproken, maar altijd met ‘madame’ of ‘mevrouw’. Hoewel ze op haar werk beslissingen nam over grote bedragen, leefde ze zelf een uiterst sober leven.

Hier kunt u luisteren naar een tweedelig portret van Sonia Gaskell. Choreograaf Rudi van Dantzig en oud-solisten Jaap Flier en Maria Bovet vertellen over hun persoonlijke ervaringen met de vrouw die nog altijd tegenstrijdige gevoelens oproept.

OVT: Het spoor terug - Hoge Hakken in de klei, deel 1 en 2, uitzending 6/13-09-09
Samenstelling: Laura Stek, producent: VPRO.

  • Biografie
    De uit joods-Russische ouders geboren Sonia Gaskell ontvlucht rond 1920 Rusland, werkt enige jaren in een kibboets in Palestina, wordt in Parijs door de dans gegrepen, maar verruilt omwille van de liefde in 1939 de lichtstad voor Amsterdam.  
  • Repertoire
    Hieronder vindt u enkele voorbeelden van voorstellingen bij verschillende gezelschappen, tot stand gekomen onder de artistieke leiding van Sonia Gaskell, soms met een choreografie van haar eigen hand.  
  • Affiches
    Hier vindt u een aantal affiches uit de collectie van het Theater Instituut Nederland van balletten, uitgevoerd onder de artistieke leiding van Sonia Gaskell.   
  • Video
    Jaren vijftig: twee fragmenten met dansers van het Nederlandse Ballet, onder leiding van Sonia Gaskell en één fragment waarin Sonia Gaskell zelf te zien is.  
  • Audio
    Choreograaf Rudi van Dantzig en oud-solisten Jaap Flier en Maria Bovet zijn uitgebreid aan het woord over hun ervaringen met Sonia Gaskell.   
  • Volgens Sonia Gaskell
    Sonia Gaskell was jarenlang het middelpunt van de zogenaamde 'balletoorlog'. Vaak was dit een aanleiding haar te interviewen. Maar in deze artikelen komen ook haar gedrevenheid en onvoorwaardelijke liefde voor de dans uitgebreid ter sprake.  
  • Volgens anderen
    De balletoorlog was ook reden om collega's, vrienden én vijanden, over Sonia Gaskell aan het woord te laten. Haar gedrevenheid werd door allen herkend en gewaardeerd, de manier waarop ze zich uitte riep vaak weerstand op.  
  • Colofon
    Aan de website over Sonia Gaskell werkten de volgende personen en organisaties mee.  

 
Portret Sonia Gaskell, 1950. Foto Paul Huf/MAI.
Portret Sonia Gaskell, 1950. Foto Paul Huf/MAI.
 
Alleen in Sonia Gaskell
1930
1940
1950
1960
1970
1980
1990
2000
2010
2020