23|01|1912 - 28|03|1983
Een leven lang theater Theaterencyclopedie Ank van der Moer

Ank van der Moer

Portret 1924
Ank van der Moer, 12 jaar, eerste klas van het Lyceum in Bussum, 1924. Fotograaf onbekend. Foto Privécollectie Annemarie Oster.
De koningin van het Leidseplein. Het is de vorstelijke bijnaam van één van de grootste actrices van de vorige eeuw: Ank van der Moer. Met een ontembare speeldrift schitterde zij in ruim 175 stukken. De actrice leek geboren te zijn voor het spelen van grote klassieke vrouwenrollen als Vondels Badeloch, Iphigeneia (van zowel Euripides als Goethe) en Lady Macbeth, maar maakte dezelfde verpletterende indruk in meer moderne stukken als Albee’s Wie is bang voor Virginia Woolf?, De getatoeëerde roos van Tennessee Williams en Tsjechovs De drie zusters, waarin zij zich vereenzelvigde met haar rol van de middelste zus Masja: “Masja lijkt op mij, ik had het kunnen zijn. In de omstandigheden waarin Masja verkeerde in dat huis, zou ik mij net zo hebben kunnen gedragen.”
 
Ank van der Moer haalde graag de Amerikaanse actrice Bette Davis aan wanneer haar werd gevraagd om haar eigen grote en ongrijpbare talent te omschrijven: “Ik leer mijn tekst en God doet de rest…”. Bij de pogingen die anderen ondernamen vielen vaak de woorden ‘ongeremd’ en ‘ongeëvenaard natuurlijk’.

Portret Ank van der Moer, 1978
Ank van der Moer in 1978. Foto: George Verkuil. Privécollectie Annemarie Oster.

Naast de grote bewondering die de actrice oogstte voor haar frisse speltechniek, viel men ook massaal voor haar fysieke verschijning. Die imposante houding, dat gezicht met die krachtige trekken, die ongepolijste bewegingen. Het waren kenmerken die uitstekend pasten bij de klassieke vrouwen die zij zo vaak gestalte gaf. En dan was er nog die stem. Die hese, lenige stem ‘vol klank’. Of zij zich nu waagde aan de versvormen van Shakespeare of aan een barokke vertaling van dichter Boutens: alle teksten werden kraakhelder uitgesproken.

In de interviews die de actrice op latere leeftijd gaf, keek zij in alle vreugde en geluk om naar haar carrière: ‘Mijn pad ging altijd over rozen’, is de zin die zij veelvuldig uitsprak. Dat zich tussen de ladingen rozen ook de tomaten bevonden waarmee een groep aanstormende acteurs in 1969 de sterspelers van de Nederlandse Comedie - waar Ank van der Moer ruim twintig jaar eerste actrice was - bekogelde, verzweeg de actrice. Over de zeer zware nasleep van de zogeheten Aktie Tomaat, liet zij zich maar zelden uit.   

Met Guus Oster in 'Waar is mijn dochter?'
Met haar echtgenoot Guus Oster in Waar is mijn dochter? van het Residentietooneel in 1943. Fotograaf onbekend. Privécollectie Annemarie Oster.
Ook andere gevoelens en onderwerpen uit haar privéleven, zoals haar drie huwelijken, besprak zij weinig tot nooit. En eigenlijk viel daar ook niet eens zoveel over te melden: vanaf haar eerste vertolking in een schoolvoorstelling tot haar plotselinge dood in 1983 stond alles voor Ank van der Moer in het teken van het toneel. Spélen wilde zij. Wat, waar en onder welke omstandigheden, daar hield de bevlogen actrice zich niet mee bezig. Of zij nu een van haar glansrollen neerzette bij de Nederlandse Comedie of in de kleine theaters stond met de margetoneelgroep Nijinksi, zij werkte altijd met dezelfde overgave en was wars van sterallures.

Naast haar vele vertolkingen op het toneel speelde de actrice ook in een aantal speelfilms, waaronder Lentelied (1936) en Makkers staakt uw wild geraas (1960), en in televisieseries als Pension Hommeles (1959) en het kostuumdrama De kleine zielen naar de romancyclus van Louis Couperus (1969). Zij schreef het hoorspel Gebroken accoorden en drie toneelstukken: het zeer succesvolle Waar is mijn dochter? (1942) dat meer dan 250 keer werd opgevoerd, het op een Engels verhaal gebasseerde Om een half miljoen (1943) en Sta hier... sta daar (1959). Ank van der Moer gaf ruim vijfentwintig jaar les aan de Amsterdamse toneelschool.

  • Biografie
    Vanaf haar vertoking van Damiëtte in de schoolvoorstelling 'Esmoreit' op het lyceum in Bussum in 1925 wist Ank van der Moer het zeker: zij moest dat toneel op.  
  • Repertoire
    De veelzijdigheid van Ank van der Moer wordt niet alleen zichtbaar in de diversiteit aan toneelrollen die zij speelde, maar is ook te zien in haar keuze om te schrijven, les te geven en mee te werken aan films, televisie en radio.  
  • Audio
    Hier vindt u een aantal geluidsfragmenten (en zelfs de registratie van een compleet toneelstuk!) uit de collectie van het Theater Instituut Nederland waaruit het vakmanschap en de veelzijdigheid van Ank van der Moer blijken.  
  • Video
    Onder deze knop vindt u vijf beeldfragmenten uit de collectie van het Theater Instituut Nederland waarop Ank van der Moer in verschillende rollen en twee interviews te zien is.  
  • Volgens Ank van der Moer
    In de loop van haar lange carrière is Ank van der Moer vaak geïnterviewd en geciteerd in artikelen en boeken die over haar verschenen.  
  • Volgens anderen
    Regelmatig hebben vakgenoten en mensen uit haar naaste omgeving zich in de media over Ank van der Moer uitgelaten.  
  • Colofon
    Aan de website over Ank van der Moer werkten de volgende personen en organisaties mee.   

 
Ank van der Moer, Foto: Godfried de Groot (?). Collectie Theater Instituut Nederland.
Ank van der Moer, Foto: Godfried de Groot (?). Collectie Theater Instituut Nederland.
 
Alleen in Ank van der Moer
1930
1940
1950
1960
1970
1980
1990
2000
2010
2020