5|01|1889 - 25|10|1971
Een leven lang theater Theaterencyclopedie Albert van Dalsum

Het Tooneel

Adam in ballingschap
Jacqueline Royaards, Albert van Dalsum. Collectie Theater Instituut Nederland.
Gezelschap Het Tooneel werd geleid door acteur en regisseur Willem Royaards (1867-1929). Royaards was, na Jan C. de Vos sr., Van Dalsum's tweede leermeester en bij dit gezelschap speelde hij vanaf 1909 zijn eerste professionele toneelrollen, meestal onder regie van Royaards zelf.

Royaards werd beschouwd als een integere toneeldirecteur die ook in moeilijke financiële omstandigheden altijd een groot verantwoordelijkheidsgevoel naar de leden van zijn gezelschap toonde. Hij koos zijn acteurs met een fijne intuïtie voor hun creatieve mogelijkheden en had een voorkeur voor warmbloedige acteurs, die zich onder zijn dominerende maar ook bezielende leiding tot prominenten ontwikkelden en met wie hij een eensgezind ensemble wist op te bouwen.

Van Dalsum nam zijn eerste acteerlessen bij Jan C. Vos en het was deze leraar die zag dat Van Dalsum, als warmbloedig acteur, goed bij het gezelschap van Royaards zou passen. Royaards beschouwde het toneel als een schone schijnwereld waarin door de macht der verbeelding een andere werkelijkheid, achter de banaliteiten van het alledaagse leven, levend gemaakt moest worden. Van Dalsum voelde zich er inderdaad thuis en heeft veel van Royaards geleerd.

Willem RoyaardsPortret Willem Royaards. Bron: website Instituut voor Nederlandse Geschiedenis. Toen het Toneelmuseum in Amsterdam in 1967 een Willem Royaards-tentoonstelling organiseerde, vroegen zij Albert van Dalsum de expositie te openen. Hij begon zijn toespraak als volgt:

"Willem Royaards staat in de herinnering aan mijn eerste toneeljaren voor mij als een briljante, sterk fascinerende persoonlijkheid, zó fascinerend, dat ik, alhoewel ik enigszins aarzel het woord te gebruiken, van een hypnotische persoonlijkheid zou kunnen spreken, aan wie maar weinig mensen, die met hem in aanraking kwamen, zich konden onttrekken." (Bronnen: boek Albert van Dalsum. Man van het toneel van Jan Plekker, Zuthpen 1983 en website Instituut voor Nederlandse Geschiedenis)

Maar hoewel Van Dalsum Royaards zeer bewonderde en waardeerde, ervoer hij diens dicterende regie als een belemmering. Hij wilde natuurlijker spelen en stapte met ingang van het seizoen 1914/1915 over naar De Koninklijke Vereeniging Het Nederlandsch Toneel, al zou hij zou hij in 1918 ook nog tweemaal bij Royaards spelen. 

Hieronder vindt u een overzicht van de rollen die Albert van Dalsum tussen 1909 en 1918 bij Het Tooneel vertolkte. 

 
Albert van Dalsum, 1950. Foto: Ralph Prins. Collectie Theater Instituut Nederland.
Albert van Dalsum, 1950. Foto: Ralph Prins. Collectie Theater Instituut Nederland.
 
Alleen in Albert van Dalsum
1900
1910
1920
1930
1940
1950
1960
1970
1980
1990
2000